SLO: geslaagde bijdrage aan bouwstenen voor Curriculum.nu


Mooi om deze zoektocht samen te doen

“Een groot deel van de SLO-medewerkers was de afgelopen twee jaar nauw betrokken bij de ontwikkelfase van Curriculum.nu. Met zoveel collega’s aan hetzelfde werken is bijzonder voor onze organisatie”, zegt Elvira Folmer, themacoördinator bij SLO voor de landelijke curriculumbijstelling.

De leden van de ontwikkelteams en de ontwikkelscholen kwamen op 8 maart 2018 voor het eerst bij elkaar. Voorafgaand daaraan trof SLO al de nodige voorbereidingen om de inhoudelijke ondersteuning te kunnen bieden aan het ontwikkeltraject voor bouwstenen om de kerndoelen en eindtermen voor basis- en voortgezet onderwijs te actualiseren. SLO deed dat op verzoek van de Coördinatiegroep Curriculum.nu.

De ontwikkelde bouwstenen zijn op 10 oktober 2019 aangeboden aan minister Arie Slob. Samen met Lyanca ten Donkelaar (ontwikkelteam Digitale geletterdheid en Annemarie van Es (ontwikkelteam Mens en natuur) en SLO-collega’s Erik Woldhuis en Hans de Vries, blikt Elvira terug op het afgelopen jaar.

Het is voor het eerst dat leraren uit het basisonderwijs, speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs zélf en gezamenlijk aan zet zijn bij de bijstelling van het curriculum. In de periode van maart 2018 tot en met september 2019 hebben 125 leraren en 18 schoolleiders de benodigde kennis en vaardigheden voor negen vak/leergebieden in kaart gebracht. Op basis hiervan kunnen onderwijsdoelen in de wet worden herzien.

Voor de negen vak/leergebieden gingen evenzoveel ontwikkelteams aan de slag. De ontwikkelteams werkten gedurende het traject samen met ontwikkelscholen, circa acht tot twaalf per vak/leergebied.

De ontwikkelscholen hadden enerzijds de taak om te reflecteren – als scholenteam en met de eigen leerlingen en hun ouders – op de tussenproducten van de ontwikkelteams. Daarnaast is elke ontwikkelschool aan de slag gegaan met haar eigen ontwikkeling binnen het vak/leergebied, passend bij de eigen schoolvisie.

Op deze wijze werden in het proces de landelijke ontwikkeling van de voorstellen van Curriculum.nu verbonden aan ontwikkelingen in de schoolpraktijk.

Tekst: Brigitte Bloem

De ontwikkelteams

Elk ontwikkelteam bestond uit leraren en schoolleiders. Zij waren afkomstig uit po, (v)so en vo. De teams kregen ondersteuning van één of twee vakinhoudelijk begeleiders en verschillende inhoudelijk adviseurs van SLO. Daarnaast had elk team een externe procesbegeleider. Een aantal SLO adviseurs heeft de ontwikkelscholen begeleid bij het geven van feedback op tussentijdse opbrengsten van de ontwikkelteams en bij de curriculumontwikkeling op school.

Teacher in the lead

Elvira Folmer was binnen SLO het aanspreekpunt voor haar collega’s in de ontwikkelteams en fungeerde als linking pin naar Bureau Curriculum.nu. “Mijn taak was het om met alle betrokkenen uit te komen op de juiste werkopdracht en een werkbaar proces”, licht ze toe. “Ik zorgde voor logistieke afstemming en ook organiseerde ik reflectiesessies. Bijvoorbeeld over de vraag in hoeverre de eerste voorstellen met elkaar in lijn waren en of we de opdracht bij moesten sturen.”

Om een goede aansluiting te waarborgen zijn er vanuit Bureau Curriculum.nu verschillende bijeenkomsten gehouden, waarin werd geoefend met het uitschrijven van de taken van leraren, schoolleiders en inhoudelijk begeleiders en adviseurs. “Uitgangspunt bij deze curriculumbijstelling is teacher in the lead, wat betekent dat de leraar de sleutelrol vervult in de professionele dialoog over het nieuwe curriculum”, legt Elvira uit. “Vooraf hebben we daarom binnen SLO besproken hoe we ons als begeleiders effectief op konden stellen. Voorop stond wat de leraren en schoolleiders in de ontwikkelteams zelf wilden en vervolgens waar ze ondersteuning van SLO bij wilden hebben.

Mens en natuur

Erik Woldhuis was een van de twee inhoudelijk begeleiders voor het ontwikkelteam van het leergebied Mens en natuur. “Dit team moest bouwstenen ontwikkelen voor de vakken biologie, natuurkunde, scheikunde, aardrijkskunde en techniek”, schetst Erik. “Dat leverde tussen de leraren van deze vakken af en toe wel verschil van mening op over wat belangrijk is voor het nieuwe curriculum. De basisschoolleraren in ons ontwikkelteam vervulden in dat opzicht een bijzondere rol. Van nature denken zij veel meer vakoverstijgend. Daardoor fungeerden ze als verbinders in ons ontwikkelteam.”

Eén van die basisschoolleraren is Annemarie van Es. “Op hun beurt zorgden de inhoudelijk begeleiders van SLO ervoor dat alle leden van het ontwikkelteam de ruimte kregen”, vindt Annemarie. “Tegelijkertijd zorgden de inhoudelijk begeleiders dat we tempo maakten. Ze waren scherp op de inhoud en konden telkens goed inschatten welke volgende stap nodig was. Samen met de procesbegeleider hebben de inhoudelijk begeleiders ons team tot een hechte familie gesmeed en kwam het beste uit de teamleden naar boven. Bij het uitwerken van de bouwstenen hebben we veel profijt gehad van de visie, vakkennis en schrijfvaardigheid van de SLO-medewerkers. Bovendien kregen we in deze fase ondersteuning van vakdidactici van SLO. Zij fungeerden als waardevolle sparringpartners voor de vakdocenten.”

Digitale geletterdheid

Hans de Vries was inhoudelijk begeleider van het ontwikkelteam Digitale geletterdheid, een leergebied dat in het huidige curriculum nog weinig aandacht krijgt. Hans vertelt: “We hebben allereerst gekeken naar het buitenland. Daar zie je een brede en smalle invulling van digitale geletterdheid. In Nederland hebben we gekozen voor een brede invulling, van informatietechnologie tot en met mediawijsheid. Op basis daarvan hebben we in het ontwikkelteam bepaald wat we belangrijk vinden voor dit nieuwe leergebied. Dat hebben we naast de trends en ontwikkelingen gelegd en dat geheel heeft geleid tot het formuleren van een aantal grote thema’s, waaruit we de bouwstenen hebben gedestilleerd.”

Voor schoolleider en lid van het ontwikkelteam Lyanca ten Donkelaar was dit een functionele werkwijze. “Hans had een voorselectie gemaakt van relevante artikelen, onderzoeken en inspirerende buitenlandse curricula. Heel open, zonder richting aan te geven.”

Voor Hans zelf was het soms aftasten hoe zwaar hij de SLO-expertise kon inzetten. “Omdat je de leraar aan het roer wilt houden”, licht hij toe. “Gaandeweg het proces, werd de rol van Hans anders”, legt Lyanca uit. “We hebben gretig gebruik gemaakt van zijn expertise op het gebied van curriculumontwikkeling. Ook hebben we geprofiteerd van expertise die bij SLO was opgedaan bij de ontwikkeling van de leerlijn digitale geletterdheid.”

Gezamenlijk

“Het mooie van Curriculum.nu is dat we voor het eerst een herzien curriculum ontwikkelen voor alle vak/leergebieden integraal en tegelijkertijd”, stelt Elvira. “Ik verwacht dat we daardoor ook een flinke slag kunnen slaan in de samenhang tussen de negen vak/leergebieden en dat we de doorlopende leerlijnen beter kunnen neerzetten. We gaan van grote opdrachten, via bouwstenen, naar kerndoelen voor basisonderwijs en onderbouw voortgezet onderwijs. In de toekomst zetten we ons ook graag in voor de eindtermen voor bovenbouw voortgezet onderwijs, hoe dat traject er ook uit moge zien. Het was een interessante zoektocht en het was heel mooi om dat gezamenlijk te doen.“